Globalni i lokalni urbani prostori u Beogradu: Percepcija socio-prostornih promena i nejednakosti
DOI:
https://doi.org/10.47152/ziksi2026023Ključne reči:
socio-prostorne nejednakosti, komercijalizacija, globalno standardizovani prostori, lokalni prostori, BeogradApstrakt
Globalno ekonomsko povezivanja uz dominaciju neoliberalizma oblikuje urbanu strukturu savremenih gradova. Među različitim strategijama preduzetničke urbane politike izdvaja se potrošnja urbane različitosti koja obuhvata kombinovanje globalno standardizovanih prostora i lokalnih dok se transformiše gradski prostor u skladu sa zahtevima kapitala. U radu se analizira percepcija socio-prostornih promena u Beogradu koje se mogu pratiti na dva nivoa: prvi obuhvata socio-prostorne nejednakosti, a drugi nastanak globalno standardizovanih i lokalno specifičnih urbanih prostora. Analiza se zasniva na podacima kvalitativnog istraživanja „Teritorijalizacija transnacionalnih diskursa i praksi u Beogradu“, koje je Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beograd realizovao krajem 2018. i početkom 2019. godine na uzorku 42 stručnjaka. Polovina intervjuisanih stručnjaka su strani državljani koji su tada živeli i radili u Beogradu, dok drugu polovinu čine lokalni stanovnici čiji je posao povezan sa stranim kompanija ili institucijama. Prilikom analize kvalitativnih podataka korišćen je program MAXQDA. Istraživački nalazi pokazuju da ispitanici prepoznaju socio-prostornu diferencijaciju i kritikuju komercijalizaciju gradskog prostora, dok se među lokalno specifičnim prostorima izdvajaju kafana i pijaca.
Reference
Appadurai, A. (1996). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. University of Minnesota.
Backović, V. (2016). Dominantni pristupi u proučavanju procesa džentrifikacije. Sociologija, 58(3), 372–388.
Backović, V. (2018). Džentrifikacija kao socioprostorni fenomen savremenog grada. Čigoja štampa; Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta.
Brenner, N. (2019). New Urban Spaces: Urban Theory and the Scale Question. Oxford University Press.
Castells, M. (1989). The Informational City: Information Technology, Economic Restructuring and the Urban-Regional Process. Oxford; Basil Blackwell.
Castells, M. (2000). Uspon umreženog društva. Golden marketing.
Cocola-Gant, A., & Gago, A. (2021). Airbnb, buy-to-let investment and tourism-driven displacement: A case study in Lisbon. Environment and Planning A: Economy and Space, 53(7), 1671–1688,
Cocola-Gant, A., & Lopez-Gay, A. (2020). Transnational gentrification, tourism and the formation of ‘foreign only’ enclaves in Barcelona. Urban Studies, 57(15), 3025–3043.
Davis, M. (1990). City of Quartz: Excavating the Future in Los Angeles. Verso.
Friedmann, J. (1995). The world city hypothesis. In P. Knox & P. Taylor (Eds.), World Cities in a World-System (pp. 317– 332). Cambridge University Press.
Hall, T., & Hubbard, P. (1996). The entrepreneurial city: new urban politics, new urban geographies? Progress in Human Geography, 20(2), 153–174.
Hannigan, J. (1995). The Postmodern City: A New Urbanization?. Current Sociology, 43(1), 151– 217.
Harvey, D. (1989). From Managerialism to Entrepreneurialism: The Transformation in Urban Governance in Late Capitalism. Geografiska Annaler. Series B, Human Geography, 71(1), 3–17.
Harvey, D. (1990). The Condition of Postmodernity. Blackwell.
Harvi, D. (2013). Pobunjeni gradovi. Mediterran publishing.
Krätke, S. (2014). Cities in contemporary capitalism. International Journal of Urban and Regional Research, 38(5), 1660–1677.
Lazić, M., & Cvejić, S. (2019). Stratifikacijske promene u periodu konsolidacije kapitalizma u Srbiji. Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.
Petrović, J., & Toković, M. (2020). Global-local knowledge exchange and the emergence of translocal spaces in the city: the case of Belgrade. Sociologija, 62(4), 590–611.
Petrović, M. (2020). Whether transnational middle-class migrants perceive Belgrade as an attractive and comfortable city. Sociologija, 62(4), 549–568.
Petrović, M. (2026). Prostorna sociologija: sociologija grada. Univerzitet u Beogradu – Filozofski fakultet, Institut za sociološka istraživanja.
Ritzer G. (1993). The McDonaldization of Society: An Investigation into the Changing Character of Contemporary Life. Pine Forge Press, Sage Publications.
Sassen, S. (1995). On concentration and centrality in the global city. In P. Knox & P. Taylor (Eds.), World Cities in a World-System (pp. 63–75). Cambridge University Press.
Sassen, S. (1996). Whose City Is It? Globalization and the Formation of New Claims. Public Culture, 8(2), 205–223.
Soja, E. (1997). Six discourses on the postmetropolis. In S. Westwood & J. Williams (Eds.), Imagining Cities. Routledge.
Spasić, I., & Backović, V. (2020). Urban identity of Belgrade: perfect chaos, imperfect balance, Sociologija, 62(4), 569–589.
Zukin, S (1998). Urban Lifestyles: Diversity and Standardisation in Spaces of Consumption. Urban Studies, 35(5-6), 825-839.
Zukin, S. (1989). Loft Living: Culture and Capital in Urban Change. Rutgers University Press.
Zukin, S. (2008). Consuming authenticity, Cultural Studies, 22(5), 724-748,
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Vera Backović
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo 4.0 Internacionalna licenca.
Autori zadržavaju autorska prava nad objavljenim radovima i daju izdavaču neeskluzivno pravo da objavi članak, da bude naveden kao njegov prvi izdavač u slučaju ponovne upotrebe i da ga distribuira u svim oblicima i medijima. Članci će biti distribuirani pod licencom Creative Commons Attribution International (CC BY 4.0), osim ako nije drugačije naznačeno.
