Zaštita dece od nasilja u sistemu socijalne zaštite: Analiza normativnog okvira
DOI:
https://doi.org/10.47152/ziksi2025123Ključne reči:
nasilje nad decom, socijalna zaštita, alternativna briga o deci, međunarodni standardi, zakoni, politikeApstrakt
Deca koja su pretrpela neki oblik nasilja često postaju korisnici usluga socijalne zaštite. Međutim, brojna istraživanja ukazuju da su upravo deca smeštena u ovom sistemu izložena različitim oblicima nasilja tokom boravka. Iako je nasilje nad decom zabranjeno mnogim međunarodnim i domaćim pravnim aktima, mali broj dokumenata posebno ističe potrebu za zaštitom dece unutar sistema socijalne zaštite. Cilj ovog rada jeste analiza normativnog okvira zaštite dece od nasilja u sistemu socijalne zaštite, sa fokusom na međunarodne standarde i pravne propise Republike Srbije. U radu se razmatraju ključni međunarodni dokumenti, uključujući Konvenciju UN o pravima deteta, Konvenciju Saveta Evrope o zaštiti dece od seksualnog iskorišćavanja i zlostavljanja, Opšte komentare Komiteta za prava deteta i Smernice UN o alternativnom staranju. Domaći normativni okvir obuhvata Ustav, Krivični zakonik, Porodični zakon, Zakon o socijalnoj zaštiti i druge relevantne propise. Zasebno su analizirane i različite politike zaštite dece od nasilja u Srbiji, uključujući Strategiju za prevenciju i zaštitu dece od nasilja i Opšti protokol za zaštitu dece od nasilja. Poseban akcenat stavljen je na Posebni protokol za zaštitu dece od nasilja u oblasti socijalne zaštite, kao jedini dokument koji se isključivo bavi zaštitom dece unutar ovog sistema. Iako su preduzeti koraci u pogledu unapređenja normativnog okvira, potrebna su dodatna empirijska istraživanja na temu nasilja nad decom koja su korisnici usluga socijalne zaštite, a naročito usluga smeštaja i jačanje institucionalnih mehanizama za delotvornu zaštitu dece od nasilja.
Reference
Branković, I., & Tanasijević, J. (2022). Institucionalna politika očuvanja sigurnosti dece kao mehanizam za unapređenje sistema zaštite dece od nasilja u državnim institucijama Republike Srbije i Bosne i Hercegovine. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, 42(2–3), 127–139. DOI: https://doi.org/10.47152/ziksi2022039
Euser, S., Alink, L.R.A., Tharner, A., van IJzendoorn, M.H., and Bakermans-Kranenburg, M.J. (2014). Out of home placement to promote safety? The prevalence of physical abuse in residential and foster care. Children and Youth Services Review, 37, 64–70. DOI: https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2013.12.002
Hillis, S., Mercy, J., Amobi, A., & Kress, H. (2016). Global Prevalence of Past-year Violence Against Children: A Systematic Review and Minimum Estimates. Pediatrics, 137(3), 1–13. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2015-4079
Hobbs, G. F., Hobbs, C. J., & Wynne, J. M. (1999). Abuse of Children in Foster and Residential Care. Child Abuse & Neglect, 23(12), 1239–1252. DOI: https://doi.org/10.1016/S0145-2134(99)00096-4
Komitet za prava deteta Ujedinjenih nacija. (2006). Opšti komentar Br. 8: Pravo deteta na zaštitu od telesnog kažnjavanja i ostalih okrutnih ili ponižavajućih oblika kažnjavanja. Ujedinjene nacije. Dostupno na: https://www.savetzapravadeteta.gov.rs/doc/dokumenta/Opsti-komentarUN-br.8-Pravo-deteta-na-zastitu-od-telesnog-kaznjavanja-i-ostalih-okrutnih-ili-ponizavajucih-oblika-kaznjavanja.doc
Krivični zakonik, Službeni glasnik Republike Srbije br. 85/2005, 88/2005 - ispr., 107/2005 - ispr., 72/2009, 111/2009, 121/2012, 104/2013, 108/2014, 94/2016, 35/2019 i 94/2024. (2024).
Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalne politike. (2006). Posebni protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja u ustanovama socijalne zaštite.
Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja. (2024). Posebni protokol za zaštitu dece od nasilja u oblasti socijalne zaštite. Dostupno na: https://www.minrzs.gov.rs/
Petković, N. (2015). Zanemarivanje i zlostavljanje dece u Srbiji: Fenomenologija, etiologija i društvena reakcija [doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu]. NaRDus. https://hdl.handle.net/21.15107/rcub_nardus_4837
Pinheiro, P. S. (2006). World report on violence against children. United Nations Secretary-General’s Study on Violence against Children.
Plut, D., & Popadić, D. (2007). U lavirintu nasilja-Istraživanje nasilja u ustanovama za decu bez roditeljskog staranja u Srbiji. Institut za psihologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Porodični zakon, Službeni glasnik Republike Srbije br. 18/2005, 72/2011 - dr. zakon i 6/2015. (2015).
Stevanović, I. (2007). Međunarodnopravna zaštita maloletnih lica od zlostavljanja i zanemarivanja. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, 26(1-2), 219–241.
Stevanović, I. (2010). Neophodnost ustanovljavanja jedinstvenog programa aktivnosti za prevenciju nasilja među decom u Republici Srbiji. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, 29(1–2), 71–87.
Stojanović, Z. (2022). Komentar Krivičnog zakonika: prema stanju Krivičnog zakonika od 1. decembra 2019. godine i prema stanju zakonodavstva od 15. maja 2022. godine (12. dopunjeno izd.). Službeni glasnik.
Strategija za prevenciju i zaštitu dece od nasilja za period od 2020. do 2023. godine, Službeni glasnik Republike Srbije br. 80/20. (2020).
United Nations Committee on the Rights of the Child. (2011). General comment No. 13: The right of the child to freedom from all forms of violence. United Nations. Dostupno na: https://www.refworld.org/legal/general/crc/2011/en/82269
United Nations General Assembly. (2010). Guidelines for the Alternative Care of Children. United Nations. Dostupno na: https://www.refworld.org/legal/resolution/unga/2010/en/73661
Ustav Republike Srbije, Službeni glasnik Republike Srbije br. 98/2006 i 115/2021. (2021).
Vlada Republike Srbije. (2005). Opšti protokol za zaštitu dece od zlostavljanja i zanemarivanja.
Vlada Republike Srbije. (2022). Opšti protokol za zaštitu dece od nasilja. Dostupno na: https://www.savetzapravadeteta.gov.rs/doc/dokumenta/Opsti-protokol-za-zastitu-dece-od-nasilja.pdf
Zakon o posebnim merama za sprečavanje vršenja krivičnih dela protiv polne slobode prema maloletnim licima, Službeni glasnik Republike Srbije br. 32/2013. (2013).
Zakon o potvrđivanju Konvencije Saveta Evrope o zaštiti od seksualnog iskorišćavanja i seksualnog zlostavljanja, Službeni glasnik Republike Srbije-Međunarodni ugovori, br. 1/2010. (2010).
Zakon o pravima korisnika usluga privremenog smeštaja u socijalnoj zaštiti, Službeni glasnik Republike Srbije br. 126/2021. (2021).
Zakon o ratifikaciji Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta, Službeni list SFRJ-Međunarodni ugovori, br. 15/1990 i Službeni list SRJ - Međunarodni ugovori, br. 4/1996 i 2/1997. (1997).
Zakon o socijalnoj zaštiti, Službeni glasnik Republike Srbije, br. 24/2011 i 117/2022 - odluka US. (2022).
Zakon o sprečavanju nasilja u porodici, Službeni glasnik Republike Srbije br. 94/2016 i 10/2023 - dr. zakon. (2023).
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno 4.0 Internacionalna licenca.
Autori zadržavaju autorska prava nad objavljenim radovima i daju izdavaču neeskluzivno pravo da objavi članak, da bude naveden kao njegov prvi izdavač u slučaju ponovne upotrebe i da ga distribuira u svim oblicima i medijima. Članci će biti distribuirani pod licencom Creative Commons Attribution International (CC BY 4.0), osim ako nije drugačije naznačeno.
