Demokratska psihijatrija u Italiji kao ideja i pokret

Teodora Gojković

doi:10.47152/ziksi2023034

Autori

Teodora Gojković Institut za kriminološka i sociološka istraživanja, Beograd, Srbija https://orcid.org/0009-0001-9489-3772

DOI:

https://doi.org/10.47152/ziksi2023034

Ključne reči:

antipsihijatrija, demokratska psihijatrija, depsihijatrizacija, Zakon 180, tršćanski eksperiment, deinstitucionalizacija

Apstrakt

Osnovni cilj ovog rada je da, na osnovu analize sekundarnih izvora, pruži osvrt na nastanak i razvoj specifične misli i pokreta u Italiji, koji se zalagao za dekonstrukciju i reformisanje tradicionalne psihijatrije i njene prakse šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka. Demokratski psihijatri u Italiji su demokratizaciju psihijatrije shvatali kao proces deinstitucionalizacije psihijatrijske moći i „depsihijatrizacije“ u teoriji i u praksi, što se odnosi na preispitivanje klasifikacija, dijagnoza i tehnicizama kojima se psihijatri služe. Zahvaljujući njihovom političkom zalaganju, Zakonom o psihijatriji (Zakon 180) iz 1978. godine zabranjena je izgradnja novih psihijatrijskih bolnica, sprečena transformacija tadašnjih psihijatrijskih bolnica u profilisana odeljenja opštih bolnica, smanjen je broj kreveta na psihijatrijskim odeljenjima u opštim bolnicama i uvedeni su rigorozniji kriterijumi prinudne hospitalizacije, što je, posledično, dovelo do njenog potpunog ukidanja. Psihijatrijske ustanove azilarnog tipa i dalje su gotovo u potpunosti iskorenjene u Italiji, dok je izglasavanje Zakona 180 Italiju, istorijski gledano, učinilo prvom zemljom sa tako progresivnim zakonom u psihijatriji, čije varijante su deceniju kasnije prihvaćene i u drugim evropskim zemljama (Nemačka, Grčka, Mađarska, itd). Premda je reforma psihijatrije u Italiji dovela do humanizacije psihijatrijskog tretmana i izmeštanja psihijatrije u društvenu zajednicu, prednosti i nedostatke tekovina demokratske psihijatrije u Italiji, u kontekstu savremenog globalno-kapitalističkog društva, trebalo bi empirijski ispitati, čemu bi ovaj rad mogao da posluži kao smernica.

Reference

Basaglia, F. O. (1989). The psychiatric reform in Italy: Summing up and looking ahead. The International Journal of Social Psychiatry, 35(1), 90–97. DOI: https://doi.org/10.1177/002076408903500110

De Girolamo, G., Bassi, M., Neri, G., Ruggeri, M., Santoni, G., & Picardi, A. (2007). The current state of mental health care in Italy: Problems, perspectives, and lessons to learn. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 257(2), 83–91. DOI: https://doi.org/10.1007/s00406-006-0695-x

Donnelly, M. (1992). The politics of mental health in Italy. Routledge.

Foot, J. (2014). Franco Basaglia and the radical psychiatry movement in Italy, 1961–1978. Critical and Radical Social Work, 2(2), 235–249. DOI: https://doi.org/10.1332/204986014X14002292074708

Gewirth, A. (1949). Political power and democratic psychiatry. Ethics, 59(2), 136–142. DOI: https://doi.org/10.1086/290656

Glas omladine. (1987, May). Lepa Mlađenović, (anti)psihologistkinja: Menjati odnos prema ljudima koji pate. Yugopapir.

Guaiana, G., & Barboni, C. (2004). Trends in the use of the Italian Mental Health Act 1979–1997. European Psychiatry, 19(7), 444–445. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2004.07.004

Guattari, F. (2009). Chaosophy: Texts and interviews 1972–1977. Semiotext(e).

Jerinić, A. (2017). Deinstitucionalizacija – humani pristup psihički oboljelim osobama [Diplomski rad]. Sveučilište u Dubrovniku.

Jervis, G. (1978). Kritički priručnik psihijatrije. Stvarnost.

Kecmanović, D. (1980). Psihijatrija. Medicinska knjiga; Svijetlost.

Kecmanović, D. (2008). Psihijatrija u kritičkom ogledalu. Službeni glasnik.

Kecmanović, D. (2010). Očima psihijatra. Clio.

Kron, L. (2008). Totalne ustanove i stigmatizacija. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, 27(1–2), 171–183.

Mlađenović, L. (2016, November 25). Antipsihijatrijski pokret i deinstitucionalizacija. Akcija za ljudska prava.

Morzycka-Markowska, M., Drozdowicz, E., & Nasierowski, T. (2015). Deinstitutionalization in Italian psychiatry – The course and consequences: Part II. The consequences of deinstitutionalization. Psychiatria Polska, 49(2), 403–412. DOI: https://doi.org/10.12740/PP/28614

Nikolić, Z., & Kron, L. (2011). “Totalne” ustanove i deprivacije. Zbornik Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, 30(1–2), 119–137.

Opalić, P. (2008a). Psihijatrijska sociologija. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.

Opalić, P. (2008b). Neki aspekti odnosa između psihijatrije i politike. Sociološki pregled, 42(3), 385–400. DOI: https://doi.org/10.5937/socpreg0803385O

Radio Kotor. (2016, November 29). Mlađenović: Zatvorimo bolnice koje ne liječe već ponižavaju.

Rašković-Ivić, S. (2011). Deinstitucionalizacija psihijatrije u Srbiji: Argumenti za i protiv. Engrami, 33(4), 2–6.

Štrkalj-Ivezić, S., Jendričko, T., Pisk, Z., & Martić-Biočina, S. (2014). Terapijska zajednica. Socijalna psihijatrija, 42(3), 172–179.

Visoka škola socijalnog rada u Beogradu. (n.d.). Evaluacija procesa deinstitucionalizacije – službe za negu u zajednici.